KIM ONI BYLI

Kim byli moi przodkowie, czyli jak dobrze poznać historię swojej rodziny i stworzyć drzewo genealogiczne

Tomasz Wydra Polkowski Urodzony Rudnik

Strona główna » Blog » Polkowski Stanisław » Tomasz Wydra Polkowski Urodzony Rudnik

Dzięki tytanicznej pracy Marcina Stręciwilk-Kowala, który charytatywnie fotografuje archiwa ukraińskie (zachęcam zapoznania się z jego pracą i do wspomożenia go w tych wysiłkach dokładając się do zrzutki na jego koszty) otrzymałem „Genealogię Urodzonych Wydrów z Polkowa Polkowskich” znajdującą się w Archiwum Kaczanowskiego. Zawiera ona informacje w formie drzewa genealogicznego, jakie potomstwo miał Tomasz Wydra Polkowski. Są w nim umieszczeni moi potwierdzeni metrykalnie przodkowie, oraz część osób opisanych wcześniej na podstawie dokumentów mojego Praprapradziadka Stanisława Polkowskiego.

Jak wiadomo, nie wszystkie herbarze i wywody są wiarygodne, szczególnie te tworzone na potrzeby Heroldii Królestwa Polskiego (wikipedia). Z tego powodu materiały gromadzone przez Biuro Informacyjne Józefa Kaczanowskiego należy traktować z dużą ostrożnością, a najlepiej tylko jako wskazówkę do dalszych poszukiwań. Już pobieżne sprawdzenie pokazuje, że dane zawarte w Genealogii Urodzonych Wydrów z Polkowa Polkowskich nie są w 100% zgodne z zachowanymi metrykami.

Genealogia Urodzonych Wydrów z Polkowa Polkowskich

Pełny tytuł dokumentu to: Genealogia Urodzonych Wydrów z Polkowa Polkowskich Części tychże Polkowach Dadzbogach, Pobratynach i Chełchowie w Xięstwie Mazowieckim a Ziemi Liwskiej Dziedziców, do kwerendy złożona. Dokument wielokrotnie był uzupełniany. Zawiera zarówno dopiski jak i uzupełnienia drzewa genealogicznego robione różnymi charakterami pisma oraz są stosowane różne sposoby opisu osób.

Poszukiwania genealogiczne w okresie wcześniejszym niż XIX wiek, mało mnie bawią, nie są przedmiotem mojej kompetencji, ale czuję, że z obowiązku kronikarskiego o Tomaszu Wydra Polkowskim muszę napisać.

Tomasz Wydra Polkowski

Na dole rysunku drzewa genealogicznego znajduje się tekst prawdopodobnie powstały na podstawie wpisów w nieistniejących już księgach ziemskich Liwskich:

Tomasz Wydra Polkowski Herbu [przekreślone Junosza] Jastrzębiec zostawiwszy losowi części w Polkowie Pobratymach, Chełchkowie i Dadzbogach dziedziczne, za przywilejem Najjaśniejszego Króla Władysława IV osiadł w Narewce w 1636 roku, którego syn Walenty kupił Niemierz, a mając tak prawem Natury po Ojcu spadłą jakoż nabywczą professyją, puścił w niepamięć dziedzictwo z Xięstwie Mazowieckim, tego dopiero Synowie Jan i Piotr, swoiem i Braci swoich Imieniem, to jest Grzegorza i Aleksandra, części w Polkowie Pobratymach, Dadzbogach i Chełchowie, Grzegorzowi Polkowskiemu od Stryjecznych Braci possessyją trzy letnią dzierżawną 1699 roku puszczają, która ad usque bez opłaty zostaje.

W tym zestawieniu wsi trochę dziwi obecność Chełchowa, które nie leży w ziemi liwskiej. Możliwości, o jaką wieś chodzi, jest wiele (ziemia różańska, przasnyska czy Podlasie), ale nie widzę potrzeby roztrząsania tego.

Zapis powyższy potwierdza informację przytoczoną we wpisie poświęconym Polkowskim z Narewki z książki Studia i materiały do dziejów Pojezierza Augustowskiego pod redakcją Jerzego Antoniewicza. Szkoda tylko, że nie ma tam wskazania źródła informacji, bo nie wiadomo czy to tylko hipoteza, czy domysł, a może twardy dokument.

Nieco uboższą informację źródłową można odnaleźć w książce Dzieje Puszczy Białowieskiej w Polsce przedrozbiorowej (w okresie do 1798 roku) autorstwa Ottona Hedemanna można przeczytać o Tomaszu Wydrze i Wydrach-Polikowskich.

O rudniach w Puszczy Białowieskiej nadmienia ordynacja 1639 r.: „z rudni nowo zbudowanej na rzecze Narewce Tomasz Wydra, względem tego żechmy na tej grobli pozwolili młynek mączny ostawić, ma począć w r. 1640 kop 40. Z rudy na rzecze Niemierzy Chilomon Charastowicz płaci kop 17″. W XVII stuleciu królowie nadali szereg praw i konfirmacyi przywilejów na zakładanie rudni przy dwu wymienionych rzekach oraz przy rzecze Białej (w Królowym Moście). Takie przywileje otrzymali n. p. po Tomaszu Wydrze jego potomkowie Wydrowie-Polikowscy”. Według inwentarza z 1696 roku „arendy z rudni na Niemierzy i z Narewską Polikowski płaci 160 zł., arendy z rudni na Tuszemli – 80 złotych”

W ziemi liwskiej ze względu na szerokie rozrodzenie wiele rodów szlacheckich oprócz nazwiska nosiło przydomki (np. Koszewscy Niemczyk i Całka). W przypadku Polkowskich (pierwotnie Polikowskich) Leszek Zalewski w Szlachta ziemi liwskiej jest ich co najmniej 28, ale Wydry brak. Sięgnięcie do drugiej książki Leszka Zalewskiego Ziemia liwska zaowocowało znalezieniem miejscowości Ruda Wydra. Wspomina o niej przy okazji wyodrębnienia niegrodowego starostwa koryckiego między 1660 i 1664 ze starostwa liwskiego. Składało się z Korytnicy, Woli Koryckiej, Rudej Wydry (0,5 wł., 1 poddany) oraz wójtostwa Załęże. Lokalizacja Rudej Wydry zgadza się z informacją ze wspomnianej książki o dziejach Pojezierza Augustowskiego.

Ruda Wydra

Dzięki Mirosławowi Roguskiemu dowiedziałem się, że w X Roczniku Liwskim znajduje się artykuł Elżbiety Kowalczyk-Heyman Średniowieczne i wczesnonowożytne rudy-kuźnice ziemi liwskiej, w którym jest mowa o Rudzie Wydra.

Pierwszą wzniesiono około 1511 r. na Liwcu, w miejscu zwanym Myszadła (ryc. 1:1), w pobliżu książęcej wsi Korytnica. W tym też roku księżna Anna (Konradowa) sprzedała ją za 20 kóp groszy Michałowi Wydrze, rudnikowi z Siedlec (ziemia łukowska).

Michał, a następnie jego następcy, posiadali rudę na prawie dziedzicznym, co wynika z zapisu z 1567 r. (ASK I 38, k. 588v). Po śmierci Michała, która nastąpiła przed 1549 r., rudę odziedziczył jego syn Adam (AGAD, perg. 798). Wówczas to królowa Bona oceniła, że ruda ta, przynależna do dóbr „Jadowo czyli w Myszadłach” przynosi stratę.

w 1558 r. król Zygmunt August przekazał ją w dożywotnie posiadanie Małgorzacie, wdowie po rudniku Adamie oraz ich dzieciom Janowi, Annie, Katarzynie, Dorocie i Zofii, zastrzegając jednocześnie możliwość jej wykupu (MRPS V/2, nr 8417; MK 91, k. 367, ryc. 9). Rudę opisano wówczas jako należącą do starostwa liwskiego.

W 1609 r. w parafii jadowskiej wspomniany jest rudnik (Vis. 1609, nr 10, k. 51v). Mógł nim być Jan Wydra, syn Adama i Małgorzaty, co wynika z dokumentu króla Władysława IV z 1634 r. zatwierdzającego akt króla Zygmunta III Wazy, w którym potwierdzono dwa wcześniejsze akty, z 1613 i 1615 r., na mocy których ruda na rzece Liwiec, w pobliżu Korytnicy, będąca w dożywotnim posiadaniu Jadwigi Jaczewskiej, za zgodą królowej Konstancji, przeszła w ręce jej syna, Adama Wydry, który otrzymał ją również w dożywotnim posiadaniu (MK 180, 332v-333). Do likwidacji rudy doszło przed 1637 r., albowiem z tego roku pochodzi zapis o wsi Ruda cum molendinis Xiezy i trzema innymi młynami, w którym nie wymieniono już młyna Wydrów. Dobra korytnickie wraz ze wsiami Kątniki (dzisiejsze Kąty) i Bednarze położonymi obok Rudy, trzymał wówczas w dożywotniej dzierżawie Tomasz Olędzki, która została rozszerzona na jego żonę Annę Grzybowską (MK 182, 353v).

Rok 1637, w którym nie ma już rudy w na rzece Liwiec, dobrze koresponduje z informacją z Genealogii, że Tomasz Wydra Polkowski osiadł w Narewce w 1636 roku. Może więc jest jakieś połączenie pomiędzy tymi Wydrami a Polkowskimi, czyli będąc optymistą, mógłbym sobie dociągnąć wywód przodków do żyjącego w 1511 roku Michała Wydry.

Potomstwo Tomasza Wydry Polkowskiego

Z drzewa genealogicznego Tomasza Wydry Polkowskiego wynika, że miał dość liczne potomstwo. Najważniejszy, ustawiony w głównym drzewie jest Walenty, który kupił Niemierzę i tam umarł w 1678 roku (dopisek: umarł w Niemierzy 7 września 1678 i pochowany w cerkwi Dobrowolskiej). Oprócz tego najstarszy syn Michał umarł w Narewce bezpotomny, Stefan był komisarzem u Książąt Radziwiłłów i umarł w Zabłotowiu w 1666 roku. Kolejnych dwu synów Jakub i Jan umarło w Narewce, przy czym 2-3 pokolenia potomków Jakuba zostało rozpisanych i można się pokusić o ich poszukiwania. Jan natomiast miał syna Franciszka, który trafił do powiatu lidzkiego. Tomasz miał jeszcze 5 córek, które wyszły za mąż za Baniszewskiego, Boratyńskiego, Goyskiego, Szweykowskiego i Lisowskiego.

Wycinek drzewa genealogicznego od Tomasza Wydry Polkowskiego do „mojego” Stanisława

Wspomniany powyżej Walenty był również wymieniany przez mojego Pradziada Stanisława Polkowskiego, przy czym podana przez niego data zgonu różni się o dwa dni: 5 września 1678 (niespotykana dokładność jak na owe czasy) i również podawał, że jest pochowany w cerkwi Dobrowolskiej. Potomkowie Walentego przytoczeni zarówno w Genealogii Urodzonych Wydrów z Polkowa Polkowskich jak i mojego Pradziada, czyli Aleksander syn Walentego, Antonii syn Aleksandra i w końcu Józef syn Antoniego, się pokrywają.

Józef Polkowski jest już wymieniony z żoną Katarzyną Putoszyńską, a Stanisław Polkowski z Bromirską. Od Józefa Polkowskiego wywód mamy potwierdzony aktami metrykalnymi.

Udało się namierzyć potomków rodzeństwa Józefa Polkowskiego: Zuzannę, która wyszła za Jana Chyliczkowskiego oraz Jana. Jednak w ostatnim przypadku są pewne rozbieżności pomiędzy metrykaliami, a drzewem genealogicznym umieszczonym w Genealogii. Postaram się niedługo przedstawić obie te rodziny oraz z kim jeszcze łączy nas Tomasz Wydra Polkowski.

Dalsza część omówienia Genealogii Urodzonych Wydrów z Polkowa Polkowskich we wpisie Potomkowie Antoniego Polkowskiego.


Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.