Stentzel (Stenzel) – mydlarze w Grochowie

Niemal w każdym opisie Pragi Południe znajduje się informacja przepisana ze Słownika geograficznego Królestwa Polskiego, że tamtejszy przemysł rozpoczęli mydlarze w Grochowie Jana Hoch i Stenzel. Nie rozwiązałem jeszcze zagadki, że w słowniku lokalizuje się je na terenie Grochowie 5 i 6, a z wielu dokumentów wynika, że Jan Hoch w 1870 roku miał swoją fabrykę w Grochowie 1 (o kłopotach z nazewnictwem części Grochowa pisałem w artykule Grochów Mały i Wielki, I i II). Jeszcze bardziej intrygował mnie Stenzel, o którym prawie nic nie mogłem znaleźć.

Tajemniczy Stenzel

Sprawdzenie występowania nazwiska Stenzel w gazetach z epoki, spisach pochowanych na cmentarzach warszawskich oraz Geneteki nie dało żadnych interesujących rezultatów. Podobnie oboczność Stencel. Sprawdziłem też kombinacje z początkiem nazwiska na Sz oraz Sch. Rezultat był podobny — kilka wystąpień w gazetach i pojedyncze osoby w aktach metrykalnych i to nie powiązane ze sobą. Strzałem w dziesiątkę było nazwisko Stentzel. Znalazły się groby, akty metrykalne, nekrologi i ogłoszenia w prasie.

Ostatecznie okazało się, że tego nazwiska używali, a niemal wszystkie wcześniej wymienione oboczności to przekręcenia w prasie. Dziwi mnie jednak, że w aktach metrykalnych zapisano po rosyjsku Штенцелъ. Z drugiej strony zapis ten wyjaśnia wszelkie oboczności. W XX wieku nazwisko zostało spolszczone i część grobów podpisano Stencel.

Stentzel - mydlarze z Grochowa Stencel
Informacja przy jednym z aktów urodzenia

Mydlarnia w Grochowie

Wymienianym przez Słownik geograficzny fabrykantem z Grochowa był Ludwik Stentzel. Fabryka w Grochowie prawdopodobnie powstała około 1850 roku (możliwe, że w 1855) i istniała co najmniej do 1883 roku.

Stentzel - mydlarze z Grochowa
Kurjer Warszawski 19 listopada 1885 rok. Źródło: Polona

Fabryka należała do średnich, ale znaczących. W 1868 roku produkcja 12 fabryk świec i mydła w guberni warszawskiej wynosiła 400 tys. rubli. Największa, znajdująca się w Szopach Niemieckich (lokowałbym w okolicy alei Niepodległości 37) Karola Scholtze produkowała towaru za 180 tys., Hocha 137 tys., a Stentzela za 46 tys. (za Ekonomista październik/listopad/grudzień 1869). Jednak Ludwik Stentzel cieszył się zaufaniem swoich kolegów po fachu, bo co najmniej dwukrotnie był wybierany na starszego cechu mydlarzy.

Nie udało się ustalić, kiedy fabryka zakończyła działalność. Na pewno nastąpiło to przed końcem wieku, ponieważ w akcie urodzenia syna Ludwika (a wnuka Ludwika, który zakładał fabrykę) z 1900 roku jest tylko właścicielem sklepu. Możliwe, że grunt pozostał w rodzinie dłużej (co najmniej do 1916 rok), bo na nagrobku żona Ludwika (tego pierwszego) jest tytułowana obywatelką Warszawy i Grochowa I, więc była właścicielką nieruchomości w obu miejscach.

Solna 16 Stentzel
Ulica Solna. Widoczne budynki o numerach 18 (częściowo), 16 i 14. Właścicielami kamienicy Solana 14 był Stentzel. Źródło Archiwum Państwowe Warszawy.

Także jeszcze nie udało mi się znaleźć, w którym miejscu znajdowała się jego fabryka. Jednak z dokumentów z 1870 roku wynika, że nie było jej w Grochowie 1 (hipotecznie), a więc obstawiam Grochów I (pierwszy jadąc z Warszawy), czyli obecnie okolice ronda Wiatraczna. Intuicja mi podpowiada, że może to być miejsce, gdzie obecnie znajdują się budynki Grochowska 210/212 (Rurki z Wiatraka), Kobielska 23 (Galeria Grochów) lub jeszcze bliżej Kamionka. Rozwiązanie zagadki znajduje się w księgach hipotecznych.

Ludwik Stentzel

Ludwik Stentzel spoczywa na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie (Alejka 10 grób 6). Według informacji na pomniku urodził się w 1822, a zmarł 12 lipca 1889. Akt zgonu był łatwy do zlokalizowania. Okazało się, że na chrzcie otrzymał imiona Mikołaj August Ludwik, a jego rodzicami byli Karol August i Wilhelmina Neumann.

Informacja mi ta nie współgrała z ogłoszeniem znajdującym się w Kurjerze Warszawskim z 31marca 1883 roku, w którym tylko pozostałe córki zapraszały na nabożeństwo za spokój duszy zmarłego Karola Augusta Stentzel w 2 rocznicę jego śmierci. Niepokoił mnie fakt, że nie zaprasza również jego syn. Może to nie był ten sam Karol August Stentzel?

Wyjaśnieniem mogłyby być nie najlepsze stosunki rodzinne. Podstawę do tego daje poniższe ogłoszenie, w którym Ludwik wskazuje, że z ojcem łączyły go „stosunki pieniężne”. A może jestem niesprawiedliwy w ocenie. Najważniejsze, że ogłoszenie potwierdza, że chodzi o tego samego Karola Augusta.

Kropkę nad i postawiło odnalezienie aktu urodzenia Mikołaja Augusta Ludwika w aktach stanu cywilnego V cyrkułu (urodził się 6 grudnia 1822 roku) i ślubu jego rodziców, który odbył się 11 lutego 1822 roku w tym samym cyrkule.

Karol August Stentzel

Z aktu ślubu wynika, że Karol August urodził się we Wrocławiu i był tytułowany JM (w akcie ślubu) i Urodzony (w akcie urodzenia syna). Wilhelmina też była tytułowana JM Panna (jej ojciec był kowalem!?). Ich dzieci, których było co najmniej siedmioro, były rejestrowane w parafii ewangelicko-augsburskiej w Warszawie.

Karol August wraz z niektórymi dziećmi spoczywa w polu grobowym ojca jego żony, Ernsta Neumanna na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie (Alejka 8 grób 12). Co ciekawe wyszukiwarka nie wskazuje, że w tym grobie spoczywają osoby o nazwisku Stentzel.

Stentzel - mydlarze z Grochowa drzewo genealogiczne min
Drzewo Genealogiczne rodziny Stentzel (kliknij aby powiększyć)

Opublikowany przez Maciej A. Markowski

Maciej Adam Markowski - z wykształcenia doktor nauk technicznych, przez większość swojej pracy zawodowej zarządzał marketingiem w korporacjach, a z zamiłowania historyk rodziny. Członek Polskiego Towarzystwa Genealogicznego i członek zarządu Warszawskiego Towarzystwa Genealogicznego.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Informacje o nowościach na blogu

Aby otrzymywać informację o nowych wpisach proszę podać adres poczty i nacisnąć "Zapisz mnie"

Będę wysyłał informacje wyłącznie w związku z tekstami umieszczonymi na stronie i produktami genealogicznymi np: książkami, ofertami muzeów, archiwów, imprez itp. W każdej chwili można wycofać udzieloną zgodę.

Kliknięcie przycisku "Zapisz mnie" oznacza akceptację

Polityki prywatności

Holler Box