Sławetny szlachetny Ołtusek, mieszczanin rolnik

Sławetny szlachetny Józef OłtuszewskiDługo szukałem poszukiwałem informacji kim byli moi Ołtuszewscy. Poszukiwania z jednej strony łatwe, bo nazwisko unikalne, a z drugiej tak trudne do odcyfrowania, że poświęciłem wpis temu zagadnieniu. Tak jak wtedy przewidywałem, w końcu dzięki Genetece (indeksującym) znalazł się akt ślubu szlachetnego Józefa Ołtuszewskiego i Ludwiki z Majewskich. Znalezienie tego dokumentu, co prawda zwiększyło liczbę moich znanych przodków, ale postawiło kilka nowych znaków zapytania. A przede wszystkim pokazuje jak płynne były w tym czasie nazwiska oraz to co mnie niezwykle zdziwiło jak wymienne mogły być terminy sławetny szlachetny.

Ołtuszewski szlachcicem

Z posiadanych do tej pory dokumentów – aktów urodzenia dzieci lub ich ślubu) można wyczytać, że Józef Ołtuszewski pracował zawsze jako ekonomom i często jest opisywany jako “urodzony” lub WP (Wielmożny Pan). Także w odnalezionym ostatnio akcie ślubu z 1819 roku wyraźnie (co prawda można dyskutować czy ten charakter pisma należy do wyraźnych) napisano że zawarto małżeństwo “między szlachetnym Józefem Ołtuszewskim lat dwadzieścia dziewięć skończone mającym podług złożonej przed nami Metryki Kościoła Miedzneńskiego”. Rodzice to szlachetni (szlachetny łac. nobilis – szlachcic cząstkowy, zagrodowy, dzierżawca) Antoni Andrzej dwu imion Ołtuszewski i Urszula ze Ściegoszów zamieszkali w mieście Miedzna na swej części. Żaden z tych zapisów nie pozostawia miejsca na podejrzenia, aby Ołtuszewscy nie byli szlachtą.

Szlachetny Ołtuszewski, a może sławetny Ołtusek?

Parafia Miedzna jest od dawna zindeksowana i dostępna w Genetece. Jeszcze wcześniej, autor indeksów o swojej pracy informował na Forgenie i podawał treść niektórych aktów. W tym także akt z 29 lipca 1804 r.: ochrzczono Ignacego, syna sławetnego Andrzeja i Urszuli ze Ścięgoszów małżonków Ołtusków. Chrzestni – sławetny Stanisław Wespiński i sławetna Konstancja Skubniewska.
Z różnymi zbiegami okoliczności się spotkałem, ale nie wyobrażam sobie, aby w niewielkim mieście Miedzna jednocześnie mieszkali w tym samym czasie szlachetny Antoni Andrzej Ołtuszewski i sławetny Andrzej Ołtusek obaj mający żony Urszule ze Ścięgoszów. Czyli w rodzinnym mieście w 1804 Andrzej Ołtuszewski nazywał się Ołtusek. Ponadto, żaden tam szlachetny, a sławetny czyli według wielu słowników genealogicznych średniozamożny rzemieślnik lub rolnik.
W szukajwarchiwach znajduje się akt ślubu z 1823 roku owego Ignacego Ołtuska, gdzie urzędnik stanu cywilnego stan jego ojca określił jako gospodarz rolnik w mieście Miedzna na gospodarstwie osiadły. Więc jednak nie rzemieślnik, a rolnik. Aczkolwiek, mając tylko ten akt można by było podejrzewać, że był chłopem, a nie mieszczaninem.
Na szczęście akt zgonu Andrzeja Ołtuska vel. Ołtuszewskiego stawia kropkę nad i: mieszczanin rolnik
“Działo się w Miedznie dnia 27.4.1834 r. o godz. 9 z rana. Stawili się Ignacy Ołtuszewski lat 29 i Franciszek Nowoszewski lat 50 mający, mieszczanie rolnicy obydwaj zamieszkali w Miedznie i oświadczyli, że w dniu 26 bieżącego miesiąca, z rana o godzinie 4 umarł Andrzej Ołtuszewski lat 82 mający mieszczanin rolnik, w domu w domu pod numerem 82 w Miedznie, syn niewiadomych rodziców po obumarłej Urszuli z Ścięgoszów w parafii miedzyńskiej pozostały wdowiec. Po przekonaniu się naocznie o zejściu Ołtuszewskiego akt ten stawającym przeczytany, z których pierwszy jest synem zmarłego i przez nas został podpisany, osoby zaś w akcie wymienione pisać nie umieją.”
Ciekawe, czy mój sławetny szlachetny Ołtuszewski przeżywał takie samie historie jak pan Jourdain w Mieszczanin szlachcicem Moliera?

Wszyscy Ołtuszewscy to jedna rodzina?

Z poprzednich aktów wynika, że moi Ołtuskowie przynajmniej na chwilę stali się Ołtuszewskimi. A jak z pozostałymi? Część z nich podobnie stała się Ołtuszewskim. Od dawna znana jest genealogia rodziny Ołtuszewskich pochodzących z parafii Miedzna, potomków Walentego Ołtuska i Marianna z Tulwonów. Ich syn był aptekarzem w Warszawie, a jego syn Władysław wybitnym lekarzem laryngologiem, logopedą i foniatrą. Członkowie tej rodziny Ołtuszewskich stanowią chyba połowę Ołtuszewskich znajdujących się w Genetece (potomkowie (Antoniego) Andrzeja niemal drugą połowę). O ile dzieci Walentego i Marianny rodzą się jako Ołtuskowie, to umierając Walenty nazywa się Ołtuszewski:
“Działo się w mieście Miedzna dnia 10.3.1845 r. o godzinie 10 z rana. Stawili się Stanisław Ołtuszewski lat 45 i Józef Domański lat 34 mający, mieszczanie rolnicy obadwa w Miedznie zamieszkali i oświadczyli, że w dniu 8 bieżącego miesiąca w południe o godzinie 12 umarł Walenty Ołtuszewski lat 77 mieszczanin rolnik w Miedznie, syn niewiadomego nazwiska rodziców, zostawiwszy po sobie owdowiałą żonę Mariannę z Tulwinów lat 75 mającą. Po przekonaniu się naocznie o zejściu Ołtuszewskiego akt ten stawającym przeczytany, z których pierwszy jest synem a drugi zięciem zmarłego i przez nas został podpisany, gdy Ci pisać nie umieją.”
W świetle tego, że nie podano w aktach zgonu Andrzeja i Walentego danych rodziców, wydawało mi się, że ich powiązania rodzinne pozostaną w sferze domysłów. Ale przeglądając akty zobaczyłem, że akcie ślubu Mateusza Ołtuska z 1817 roku świadkami są Walenty i Andrzej Ołtuskowie przy których podano, że są braćmi stryjecznymi stawającego. Nie zmienia to mojego wywodu przodków, ale można stwierdzić z większą pewnością, że wszyscy Ołtuszewscy czy nawet Ołtuskowie to jedna rodzina pochodząca z Miedznej. Obecnie osób o tych nazwiskach jest mniej więcej tyle samo: zaledwie po około 80 osób, dlatego podejrzewam, że Ołtuskowie z Miedznej byli jedynymi osobami noszącymi to nazwisko, a Mateusz, Walenty i Andrzej są protoplastami całego rodu.

A może jednak sławetny szlachetny Ołtuszewski?

Z braku aktów metrykalnych można popuści wodze fantazji (dopóki nie znajdzie się czegoś w księgach drohiczyńskich): w Miedznej występuje jeszcze jedna oboczność nazwiska: Ołtuszek. A w powiecie lidzkim okolica szlachecka Ołtuszki. Może protoplasta rodu przybył stamtąd? Może gdy Miedzna i Węgrów były ośrodkami luterańskim? A może to był pielgrzym, który przybył po 1765 roku do cudownego obrazu Matki Bożej Miedzeńskiej? Ciekawe jest również nazwisko Ścięgosz równie rzadko występujące co Ołtusek/Ołtuszek/Ołtuszewski.

I jeszcze jedna “zagwostka”. W Miedznej żaden Ołtusek czy Ołtuszewski nie podpisał się na żadnym akcie – zawsze widnieje klauzula, że stawający pisać nie umieją. Jak to się stało, że jeden z braci, mój sławetny szlachetny Ołtuszewski zostaje ekonomem i się ładnie podpisuje w innej parafii, a drugi brat – Ignacy – jest niepiśmienny? Kolejny Ołtuszewski, Feliks syn Walentego, mając niepiśmienne rodzeństwo, zostaje magistrem farmacji i w 1846 roku otwiera aptekę w Brzezinach, a następnie w Warszawie?

< -- moje pierwsze podejście do poszukiwań szlachetnych Ołtuszewskich

2 thoughts on “Sławetny szlachetny Ołtusek, mieszczanin rolnik

  1. Witam,
    Zainteresował mnie ten artykuł. Głównie dlatego, że moja babcia, była z domu Ścięgosz. Nie mam informacji co do pochodzenia jej ojca Wacława. Mieszkali w Warszawie. Może to ten z Miedznej urodzony w 1883 r., ale data urodzenia z aktu mojej babci to różnica ok 10 lat. Niewiele o nim wiem, jak babcia była chrzczona, ojca już nie było. W/g rodzinnej tradycji podobno został wywieziony do Rosji (1909 rok).

    1. Dobry wieczór,
      to trochę mało informacji aby coś móc pomóc. Przydała by się data urodzenia Babci, kim była jej mama. Może w ten sposób udało by się dotrzeć do aktu ślubu. Może wspólnie uda się coś wymyślić.

      Skontaktuję się mailowo.

      Pozdrawiam

      Maciej Markowski

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *