Olszynka Grochowska, bitwa i jej upamiętnienie

Olszynka Grochowska jest centralnym miejscem jednej z najważniejszych bitew w historii oręża Polskiego. Wymieniona jest na pomniku Nieznanego Żołnierza, stała się kanwą wielu dzieł literackich oraz obrazów. Miała miejsce 25 lutego 1831 roku, ale jej pierwsze upamiętnienie odbyło się 13 lipca 1916, niecały rok po zajęciu Warszawy przez wojska niemieckie. Pomysł uroczystego przypomnienia o bitwie narodził się wśród członków Komitetu obywatelskiego gminy Wawer, a ostatecznie komitet obchodów stanowili Karol Geber, Aleksander Karwowski, Aleksander Około-Kułak i Antoni Wysocki. W 1917 roku z części członków Komitetu obywatelskiego gminy Wawer powstało Towarzystwo Przyjaciół Grochowa.

Olszynka Grochowska

Olszynka Grochowska znajdowała się w trójkącie pomiędzy Grochowem II, Kawęczynem i Wygodą (Karczmą Wawer). Na pierwszej mapie West Gallicien (1801–1804) z podkładem ze współczesnego planu czerwoną kropką zaznaczyłem Pomnik Poległych w Bitwie pod Grochowem. Na drugiej mapie: Topograficznej Karcie Królestwa Polskiego z 1839 roku wyraźnie widać kępę ciemniejszego lasu znajdująca się pośrodku prostej linii pomiędzy Grochowem I a Kawęczynem. Pewne zamieszanie z nazwami Grochów I i II wprowadzili Rosjanie na mapach z końca XIX w., nazywając Grochów I Grochowem 2, a Grochów II Grochowem 1. (por. w artykule Grochów Mały i Wielki, I i II)

Olszynka Grochowska, bitwa i jej upamiętnienie West Gallicien (1801–1804)
Olszynka Grochowska, Mapa West Gallicien (1801–1804) Źródło: Mapire
Olszynka Grochowska, bitwa i jej upamiętnienie Topograficzna Karta Królestwa Polskiego 1839
Olszynka Grochowska na Topograficznej Karcie Królestwa Polskiego 1839 r. Źródło: Polona

Bitwa o Olszynkę Grochowską

Nazwy bitw zwykle biorą nazwę z punktu, w którym trwały najcięższe walki, ale działania wojenne najczęściej ciągnęły sie na przestrzeni wielu kilometrów i obejmowały wiele miejscowości. Na Planie bitwy pod Grochowem widać rozlokowanie części wojsk polskich. W kluczowym momencie bitwy dotarł korpus Krukowieckiego z Białołęki. Opis bitwy o Olszynkę Grochowską można znaleźć w wielu miejscach, na przykład w Wikipedii

Olszynka Grochowska, bitwa i jej upamiętnienie Plan bitwy pod Grochowem 25 lutego 1831
Plan bitwy pod Grochowem 25 lutego 1831. Źródło: Polona

Uroczystość poświęcenia Krzyża upamiętniającego Bitwę o Olszynkę Grochowską

13 lipca 1916 roku na polach grochowskich zgromadziło się około 50 tysięcy osób, aby oddać hołd żołnierzom walczącym pod Olszynką Grochowską. Uroczystości zaczęły się w starym dworze grochowskim od przemówienia prezesa Rady XVII okręgu inż. Aleksandra Około-Kułaka i Antoniego Wysockiego występującego w imieniu Komitetu obchodowego (Karol Geber, Aleksander Karwowski, Aleksander Około-Kułak i Antoni Wysocki). Po tych wystąpieniach pochód przeszedł na wzgórze znajdujące się na polach grochowskich, gdzie przemówienia wygłosili: prezydent stolicy — książę Zdzisław Lubomirski, b. poseł ks. Stanisław Wesołowski, b. komendant Straży Obywatelskiej, adw. Stanisław Popowski i prof. Adam Szpadkowski. W uroczystościach brali także udział członkowie Zarządu miasta Warszawy z burmistrzem P. Drzewieckim i prezesem Wydziału pomocy dla ludności Bdw. Geislerem na czele, naczelnik milicji książę Franciszek Radziwiłł, delegat austriackiego ministerstwa spraw zewnętrznych, radca Rosner.

Olszynka Grochowska, bitwa i jej upamiętnienie Krzyż upamiętniający Bitwę pod Olszynką Grochowską
Krzyż upamiętniający Bitwę pod Olszynką Grochowską (według rysunku architekta Stefana Szyllera)

Komitet obywatelskiego gminy Wawer

Komitet obywatelski gminy Wawer (Anin, Wawer, Miłosna, Ząbki, Grochów I i II) powstał w 14 sierpnia 1914 r. z inicjatywy inż. Aleksandra Około-Kułaka, Michała Malinowskiego i Mieczysława Jeromina. Ostatecznie w skład komitetu weszli: Aleksander Około-Kułak (przewodniczący), Mieczysław Jeromin (zastępca), Henryk Modzelewski (skarbnik), Michał Malinowski (sekretarz), Aleksander Karwowski, Maria Ożarowska, Jadwiga Geberowa, Stanisław Nowaczyński, Teofil Kapp, Antoni Świątecki, Karol Geber, Stanisław Skibiński, Remigiusz Ostoja-Chodkowski, Leon Makarewicz, Wacław Szancenbach, Emil Wolfram, dr Ludomir Domagalski, Wiktor Kowalewski, Jan Sypniewski, Ludwik Güthner, Helena Nowaczyńska, Natalia Szaras, Józef Wolfram, Antoni Liszewski, Walerian Ciechomski, Lucjan Sokołowski, Antoni Lubański, Jan Sobolewski, Michał Lepianka, Teofil Zolner, Józef Buczyński, Ignacy Piotrowski, Antoni Dobrowolski, Wacław Lau, Aleksander Podbielski, Stanisław Bielawski, Leon Waśniewski, Sylwester Skonieczny, Władysław Kowalski. Po rezygnacji Mieczysława Jeromina wiceprezesem Komitetu został Aleksander Karwowski z Grochowa.
Komitet początkowo zajmował się pomocą dla osób uciekającym przed wojną, których liczba przekraczała 1000 rodzin (ponad 8000 osób). Stworzono ochronki i czytelnię, którymi zajmowały się panie z Komitetu obywatelskiego: Jadwiga Geberowa, Hanna Karwowska, Maria Ożarowska, Helena Około-Kułak i Helena Szancenbachówna.

Zorganizowano również straż obywatelską uzbrojoną w rewolwery i liczącą 47 członków. Komisarzem Straży był Aleksander Około-Kulak, a jego zastępcami zostali Karol Józef Geber, Wacław Szancenbach i Stanisław Nowaczyński. Straż obywatelska odegrała szczególnie ważną rolę w ciągu kilku dni podczas wycofywania się wojsk rosyjskich, a przed wkroczeniem Niemców na prawą stronę Wisły. Podburzone przez Rosjan bandy różnych szumowin rabowały i niszczyły wszystko, co im wpadało w ręce. Straży obywatelskiej udało się znacznie ograniczyć skalę zniszczeń.

Komitet Obywatelski gminy Wawer przeistoczył się w Komitet Obywatelski okręgu 17, a następnie w Komitet grochowsko-wawerski. Po włączeniu Grochowa do Warszawy z części członków stworzyło się Towarzystwo Przyjaciół Grochowa.

Olszynka Grochowska, bitwa i jej upamiętnienie Organizatorzy pracy społecznej w Grochowie
Organizatorzy pracy społecznej w Grochowie: 1) Aleksander Około-Kułak, 2) Aleksander Karwowski, 3) Michał Malinowski, 4) Wacław Szancenbach, 5) Jadwiga Emilia Geberowa, 6) Karol Geber, 7) Maria Ożarowska, 8) Hanna Karwowska, 9) Helena Około-Kułakowa, 10) dr. Ludomir Domagalski. Żródło: eBUW

Źródła niewymienione w tekście:
Echo Pragi : organ tygodniowy Pragi i przedmieść. R. 1, 1916, no 28
Echo Pragi : organ tygodniowy Pragi i przedmieść. R. 1, 1916, no 32
Kurjer Warszawski : wydanie poranne. R. 96, 1916, nr 193 – 350/658

Opublikowany przez Maciej A. Markowski

Maciej Adam Markowski - z wykształcenia doktor nauk technicznych, przez większość swojej pracy zawodowej zarządzał marketingiem w korporacjach, a z zamiłowania historyk rodziny. Członek Polskiego Towarzystwa Genealogicznego i członek zarządu Warszawskiego Towarzystwa Genealogicznego.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

50% Complete

Powiadomienia o nowych wpisach

Widzę, że to kolejna wizyta na moim blogu. Może warto otrzymywać informację o nowych wpisach? Jeżeli tak, to proszę podać adres poczty i nacisnąć "Zapisz mnie"

Będę wysyłał informacje wyłącznie w związku z tekstami umieszczonymi na stronie i produktami genealogicznymi np: książkami, ofertami muzeów, archiwów, imprez itp. W każdej chwili można wycofać udzieloną zgodę.

Kliknięcie przycisku "Zapisz mnie" oznacza akceptację

Polityki prywatności

Holler Box

Informacje o nowościach na blogu

Aby otrzymywać informację o nowych wpisach proszę podać adres poczty i nacisnąć "Zapisz mnie"

Będę wysyłał informacje wyłącznie w związku z tekstami umieszczonymi na stronie i produktami genealogicznymi np: książkami, ofertami muzeów, archiwów, imprez itp. W każdej chwili można wycofać udzieloną zgodę.

Kliknięcie przycisku "Zapisz mnie" oznacza akceptację

Polityki prywatności

Holler Box