Lidia Starkmeth I° v. Duma, II° v. Przedpełska

Muzeum Warszawskiej Pragi do zapowiedzi mojego wykładu o Geberach użyło zdjęcia na którym znajdowała się się także Lidia Starkmeth I° v. Duma de Vajda Hunyad, II° v. Przedpełska. Nigdy nie zajmowałem się jej przodkami, a jej rzadko spotykane nazwisko panieńskie dawało nadzieję na uzyskanie szybkich rezultatów.

Lidia Starkmeth I° v. Duma, II° v. Przedpełska
Na zdjęciu od lewej Helena Güthner (po mężu Pfeffer), Lidia Starkmeth ( I° v. Duma, II° v. Przedpełska), Helena Eberlein (po mężu Rossman), Ludwik Lau, Aleksander Duma de Vajda Hunyad.

Na początku szło wspaniale, szybko znalazłem znalazłem grobowiec rodziców Lidii: Maurycego (1851-1936) i Zofii (1863-1940) na cmentarzu Ewangelicko-Reformowanym w Warszawie. Ale dalej okazało się, że w Warszawie jedyną informacja o Maurycym, było to, że w latach 1908 – 1909 prowadził w Warszawie na ulicy Orlej 7 dom agenturalny zajmujący się galanterią. Według wspomnień rodzinnych Starkmethowie pochodzili ze Lwowa i tam trzeba będzie szukać ich przodków.

Lidia Starkmeth

Lidia Starkmeth I° v. Duma, II° v. Przedpełska z córką
Lidia z córką Haliną
Lidia urodziła się w 1892 roku prawdopodobnie we Lwowie. O miejscu urodzenia Lidii nie dowiem się z aktu ślubu z Aleksandrem Duma de Vajda Hunyad, gdyż odbył się 9 lipca 1910 roku w kościele ewangelicko-reformowanym w Warszawie, a akta z tego roku zostały zniszczone (ale alegaty są w AP Warszawa – będę musiał sprawdzić). W tym samym kościele powinien odbyć się chrzest ich córki Haliny. Po wybuchu I wojny światowej jako obywatele wrogiego mocarstwa (Austro-Węgier) zostali internowani, a następnie zesłani do Saratowa. Razem z nimi zesłany został brat Aleksandra, Alfred. Była tam też mama Lidii Zofia Starkmeth.

Z opowieści rodzinnych wynika, że w drodze do Saratowa poznali Wiktora Przedpełskiego, który później przez pewien czas tam mieszkał (później przeniósł się w okolice Samary aby pracować w fabryce amunicji jako chemik). Wiktor Przedpełski interweniował ze względu na gwałtowne zachowanie Aleksandra w stosunku do żony i córki (we wspomnieniach Haliny Martin znajduje się niezbyt pochlebny opis metod wychowawczych Aleksandra). Podobno po dyskusji za zamkniętymi drzwiami, panowie doszli do jakiegoś porozumienia.
Powrót państwa Dumów do Polski przez zrewolucjonizowaną Rosję był długi i niebezpieczny, ale w końcu Lidia z córką (i najprawdopodobniej mężem) dotarły na Grochów 8 maja 1918 roku. Wiktor Przedpełski wracał znacznie dłużej dłużej – prawdopodobnie na bazie jego przeżyć można by napisać ciekawy scenariusz filmowy. Po powrocie do Polski w 1919 roku brał udział w obronie Lwowa i powstaniach śląskich.

Po powrocie państwo Duma mieszkali na terenie “fabryki” na Grochowskiej 119 (stara numeracja), a potem córka Halina mieszkała u moich pradziadków Zaruskich (siostry Aleksandra). Chyba w roku 1923 Lidia Starkmeth rozwiodła się z Aleksandrem i wyszła za mąż za Wiktora Przedpełskiego. Państwo młodzi wyjechali na krótko do Lwowa, gdzie Wiktor w 1924 roku dokończył rozpoczęte w 1908 roku studia chemiczne. Ze względu na kiepską sytuację materialną Halina została u dziadków Lidii, którzy mieszkali wraz z drugą córką Maurycego i Zofii, Elizą i jej mężem Julianem Fellerem przy ulicy Orlej. Najprawdopodobniej był to dom numer 4, ponieważ ten adres jego zamieszkania figuruje w książkach telefonicznych z lat 30-tych.

Po powrocie do Warszawy i przewrocie majowym (1926) Wiktor Przedpełski jako brat ZETowy, a następnie członek BBWR bardzo szybko awansował i jego sytuacja finansowa znacznie się poprawiała. Lidia kupiła różne nieruchomości, na przykład w Warszawie na ulicy Krynicznej 4 czy słynnej już Ikara 5. Pod tym ostatnim adresem budowali dom rodzinny.

We wrześniu 1939 roku, Lidia i Wiktor wraz z ich synami przez Rumunię i Włochy dostali się do Francji, a następnie w lutym 1940 roku docierają do USA. Wiktor umarł 5 sierpnia 1941, a Lidia 3 października 1983 w Forest Hills w Nowym Jorku. Córka Aleksandra Duma de Vajda Hunyad i Lidii, Halina, już w tedy żona Wiktora Martina, pozostała w Polsce wraz z dwoma córkami.

Rodzeństwo Lidii

Na cmentarzu Ewangelicko-Reformowanym w Warszawie w grobowcu rodzinnym oprócz Maurycego i Zofii Starkmeth spoczywa również dwójka ich dzieci Ignacy oraz Elza.

Wspomnienie o Ignacym ostało zamieszczone w piśmie Świat z 24 sierpnia 1912 roku. Wynika z niego, że w chwili śmierci, w wieku 31 lat, był szefem biura zakupów Towarzystwa Akcyjnego Sosnowieckich Fabryk Rur i Żelaza. Pracował tam niemal całe swoje życie zawodowe, bo już w wieku 23 lat został głównym buchalterem tego Towarzystwa.

Elza wyszła za mąż za Juliusza Fellera handlowca, urodzonego 20 kwietnia 1878 r. W 1908 roku miał on fabryczkę i skład na ulicy Długiej 55. Interes chyba był dochodowy, bo miał zainstalowany telefon. Prawdopodobnie również został internowany podczas I wojny światowej, ponieważ był rodowitym berlińczykiem. Przedostatni ślad o nim, to wspomniany wcześniej adres na Orlej 4 gdzie prowadził przedsiębiorstwo agenturowe w latach 1928-1938. Został rozstrzelany w czasie Powstania Warszawskiego 05 sierpnia 1944 roku, w gmachu Gestapo przy ul. Szucha.

Córka Juliusza i Elzy Irma Elza (nazywana Irką) urodziła się 26 grudnia 1912. Wyszła za mąż za Stanisława Kotera syna Tomasza posła II kadencji 1928-30. Stanisław poszedł w ślady ojca, był działaczem ludowym, członkiem PSL “Wyzwolenie”. W czasie okupacji wstąpił do Batalionów Chłopskich (był głównym inspektorem BCh) i walczył w powstaniu warszawskim (na Starym Mieście i Żoliborzu). Po wojnie został sekretarzem Stanisława Mikołajczyka Przywódcy Polskiego Stronnictwa Ludowego. Wziął udział w wyborach i wszedł do Sejmu Ustawodawczego (1947-1952). Zmarł w trakcie kadencji w 1951 roku.

Irma razem z mężem działała w Batalionach Chłopskich. Była kierowniczką punktu kontaktowego Komendy Głównej Batalionów Chłopskich, który najperw był w ich mieszkaniu na ulicy Marszałkowskiej 25. potem należącej do niej willi w Michalinie, a na koniec w mieszkaniu jej rodziców Al. Jerozolimskie 75. Zmarła 1 listopada 2001 roku.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *