Jak wygląda drzewo genealogiczne

Obecnie panuje duże zamieszanie w nazewnictwie i wiele osób nie wie jak w końcu wygląda drzewo genealogiczne. Postaram się to wyjaśnić i podać przykłady. W szkolnych podręcznikach, programach komputerowych tworzenie drzewa genealogicznego rodziny najczęściej rozpoczyna się od dziecka, następnie nad nim pojawiają się rodzice, potem dziadkowie. Czyli im starsze pokolenie tym wspinamy się wyżej i wyżej, a dziecko znajduje się na dole. To jak my tych korzeni szukamy? W takim normalnym drzewie korzenie są na dole, więc korzeni powinniśmy szukać pod dzieckiem, czyli nasze korzenie to by były dzieci dzieci? O ile działanie takie, metodologicznie pod względem prowadzenia badań genealogicznych, jest absolutnie w porządku, to kłóci się ze zdroworozsądkowym wyobrażeniem jak wygląda drzewo genealogiczne.

Do czego służyło drzewo genealogiczne

Wiedza kto należy do rodziny była niezwykle ważna od początków istnienia ludzkości. Rodzina działała wspólnie, chroniła się na wzajem i wspierała. Pierwsze oddziały bojowe były często organizowane w ramach jednego kręgu rodzinnego. Wraz z końcem średniowiecza wiedza na temat genealogii przestała mieć walor praktyczny: zlikwidowano chorągwie rodowe, prawo cywilne przestało zwracać uwagę na przynależność rodową, zaczęły działać sądy ziemskie i grodzkie, a wraz z rozwojem piśmiennictwa zmalało znaczenie odcisku sygnetu jako znaku potwierdzającego tożsamość. Dogłębna znajomość genealogii była potrzeba jedynie w rodach królewskich do uwierzytelnienia praw do tronu i pokazania wieku rodu. Zwykłym ludziom wiedza o wspólnych przodkach pod względem prawa pozostała potrzebna tylko w zakresie 2-4 pokoleń do określania praw dziedziczenia, więc przeszła niemal całkowicie w sferę obyczajową. Gdy nastało równouprawnienie w kwestii dziedziczenia, znajomość przodków od strony matki stała się równie ważna jak i ojca.

Co to jest drzewo genealogiczne

Drzewo genealogiczne jest to opis relacji rodzinnych. Jedynie tak ogólna definicja nie wywoła niczyjego sprzeciwu, bo czym innym jest drzewo genealogiczne dla akademickiego historyka, a co innego ma na myśli przeciętna osoba.
Drzewo genealogiczne według nauki (genealogia jest nauką pomocniczą w historii) to zestawienie męskich potomków protoplasty. Natomiast w powszechnym odbiorze pod pojęciem drzewa genealogicznego rozumie się najczęściej graficzne przedstawienie wszelkich więzów rodzinnych rozpoczynające się od zainteresowanego.
Za niedługi czas, prawdopodobnie, to rozumienie funkcjonujące w przestrzeni publicznej zupełnie wyprze, to do tej pory oznacza w nauce.

Jak wygląda drzewo genealogiczne

W naszym kręgu kulturowym dziedziczenie władzy odbywało się niemal zawsze po linii męskiej, więc w dawnych czasach powiązania rodzinne zaczynano rysować od najstarszego znanego lub najbardziej ważnego przodka męskiego coraz wyżej dodając jego potomków. Rysunek ten nazwano drzewem genealogicznym i do tej pory tylko takie wśród graficznych przedstawień rodziny uznawane jest przez historyków i zawodowych genealogów. Dlatego też „szukamy korzeni” czyli też podstawy. Dobrym przykładem jak wygląda drzewo genealogiczne jest drzewo rodziny Jabłonowskich z przechowywane w Archiwum Głównym Akt Dawnych.

Jak wygląda drzewo genealogiczne - drzewo rodziny Jablonowskich
Drzewo genealogiczne rodziny Jablonowskich. Źródło AGAD

Z upływem czasu warstwa graficzna ulegała uproszczeniu i wprowadzono zapis odpowiedni do umieszczania w książkach i pismach. W dobie komputerów coraz częściej posługujemy się schematami wyświetlanymi na ekranie lub drukowanymi na papierze.

Jak wygląda drzewo genealogiczne zstępni Adam Wyrzyk
Zstępni Adama Wyrzyka część wykresu wykonanego w programie Brother’s Keeper

Dlaczego teraz wywód przodków nazywamy drzewem genealogicznym rodziny?

Wraz z popularyzacją genealogii jako hobby i przywędrowaniem anglojęzycznych programów komputerowych zastosowano kalkę językową (w krajach anglosaskich zwykle się używa terminu family tree) i popularnie drzewem genealogicznym rodziny zaczęto nazywać każdy rysunek przedstawiający powiązania rodzinne. Coraz częściej tablice genealogiczne czy pokrewieństwa, wywód przodków, wrzuca się do jednego wora nazywając je drzewem genealogicznym. Ja też tak postępuję. Dlaczego? Bo robią to niemal wszyscy i używanie poprawnego, naukowego słownictwa czyni tekst mniej zrozumiałym czy nawet napuszonym. Dla zaspokojenia swojego sumienia staram się używać sformułowania drzewo genealogiczne rodziny, aby odróżnić je od terminu naukowego.

Obecnie tradycyjne drzewo genealogiczne nie ma wielkiego znaczenia – dziedziczenie odbywa się po wszystkich liniach, więc zabierając się za historię rodziny zaczynamy od siebie, następnie wpisujemy rodziców, dziadków, itd. Poprawnie nazywa się to wywód przodków. I znów mamy przykład pięknie wykonanego wywodu przodków Małachowskich. Więcej przykładów wywodów przodków można znaleźć w tak zwanej Metryce Litewskiej, dział XI, Genealogie udostępnianej przez Archiwum Główne Akt Dawnych (AGAD). Uwaga: ze względu na ciągle zmieniający się link czasami nie nadążam za jego zmianami.

Wywód przodków Malachowskich Kanclerzyców Koronnych
Wyprowadzenie herbów Malachowskich Kanclerzyców Koronnych

Rzadko można spotkań ręcznie rysowane drzewa. Teraz najczęściej do rysowania wywodów przodków używa się bardzo często programów komputerowych. Oferują one bardzo różne rozwiązania, ale głównie to wykresy przodków lub potomków, rzadko się zdarza aby można było wydrukować całe drzewo genealogiczne rodziny. Do rysowania przodków stosuje się wykresy wachlarzowe, muszkowe (drzewo w poziomie, przodkowie ojca po lewej, matko po prawej) i zwykłe schematy.

Jak wygląda drzewo genealogiczne przodkowie Maria Skłodowska
Wachlarzowy wywód przodków Marii Skłodowskiej Curie wykonany w programie Gramps

Drzewo genealogiczne rodziny jest stosunkowo trudno narysować. Najczęściej stosuje się rysunek klepsydrowy – przodkowie i potomkowie danej osoby.

Jak wygląda drzewo genealogiczne rodziny Maria Skłodowska Ahnenblat
Część drzewa genealogicznego rodziny Marii Skłodowskiej wykonanego w programie Ahnenblat

Czyli na pytanie jak wygląda drzewo genealogiczne rodziny, możemy odpowiedzieć: jak wachlarz, klepsydra czy muszka, ale rzadko jak prawdziwe drzewo.

Jak wygląda drzewo genealogiczne Geber
Artystyczna wizja wywodu przodków w formie drzewa (akwarela Aleksandry Ogórkiewicz)

Więcej przykładów jak wygląda drzewo genealogiczne można znaleźć w tak zwanej Metryce Litewskiej, dział XI, Genealogie udostępnianej przez Archiwum Główne Akt Dawnych (AGAD). Uwaga: ze względu na ciągle zmieniający się link czasami nie nadążam za jego zmianami.

Jak zrobić drzewo genealogiczne dziecka do szkoły –>
Jak narysować drzewo genealogiczne rodziny –>
Jak wydrukować drzewo genealogiczne –>

Inne sposoby prezentacji drzewa genealogicznego można znaleźć w książce Małgorzaty Nowaczyk Poszukiwanie przodków

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *