Indeksy aktów metrykalnych Solec MHW-271-3

Indeksy aktów metrykalnych mogą wprowadzić w błąd

Opowiadając na wykładach o wyszukiwarkach genealogicznych, staram się podkreślać, że indeksy aktów metrykalnych są tylko pomocą, podpowiedzią. Zawsze (o ile jest to możliwe) należy przeczytać sam akt metrykalny i to w całości, bo indeks może sugerować zupełnie co innego, niż jest zapisane w akcie i skierować poszukiwania na fałszywy trop. Badając warszawską rodzinę Neümannów (przodkowie Mieczysława Markowskiego, Burmistrza Piaseczna), natknąłem się na dobry przykład, dlaczego indeksy mogą być jedynie sugestią i trzeba zaglądać w akty.

Fryderyk August Neümann

Już samo nazwisko sprawia wiele kłopotów. Jest stosunkowo popularne, a możliwości jego przekręcenia (oboczności) jest olbrzymie. Przykładowo dzieci Michała Neümanna są zapisane w księgach jako Nejman, Nojman, Neüman, Neumann. Wyszukiwarka Geneteki dobrze sobie daję z zamianą ü na u. Kolejne wyszukiwanie: Nejman pokazuje także wyniki Neiman, Neyman, Nayman czy Naiman, ale nie z dwoma nn na końcu. Na przykład trzeba wyszukać oddzielnie Nejmann. Na szczęście niektórzy indeksujący podają także oboczności odczytanego nazwiska, więc pokazują się w różnych wyszukiwaniach i są pomocą w wymyślaniu róznych oboczności.

Fryderyk August Neümann zamieszał kilka razy

W akcie ślubu Michała Józefa Neümanna zostało zapisane, że jego rodzicami byli Fryderyk August Neümann i Marianna Kamińska. Podano również jego wiek: 30 lat. Skoro akt sporządzono w 1876 roku, to wynika, że urodził się w 1846 roku. Przeszukując indeksy aktów metrykalnych, natrafiamy na akt urodzenia z 1855 roku. Ja zwykle zakładam, że różnica w wieku 10 lat to nic niezwykłego, więc korzystając z indeksów, można by skorygować datę urodzin o te drobne 9 lat. Dopiero zagłębiając się w akt, można przeczytać, że Michał Józef rzeczywiście urodził się 14.09.1846 roku. Opóźnienie w chrzcie to też nic niezwykłego. Jedna z moich pra…prababek została ochrzczona dopiero dzień przed ślubem, gdy miała 18 lat.

Kolejny akt do odszukania, to akt ślubu, który powinien nastąpić przed 1846 rokiem, a na pewno przed 1855 rokiem skoro ojciec Michała, Fryderyk August podaje, że matką jest jego żona Marianna Kamińska. Jednak takiego aktu brak. Może źle zapisano nazwisko matki Michała, bo wśród indeksów jest akt ślubu 1832 roku Fryderyka Augusta Naumanna z Marianną nie Kamińską ale Busche?

Na Powązkach jest grób Augusta Neumanna i Marianny Neumann z podanymi datami zgonu (24.12.1870 i 13.09.1891). Wiem, że to ci, bo inna osoba pochowana w grobie należy do szukanej rodziny. Niestety, w indeksach Geneteki brak zgonu Marianny. Jest tylko akt zgonu Augusta (w uwagach informacja, że żona to Marianna Kanińska). W akcie można wyczytać: August umierając miał 66 lat (czyli urodzony około 1804 roku), cieśla, syn Augusta i Karoliny Bejmow, mieszkający w Warszawie na ulicy Solec. Zostawił po sobie żonę Mariannę z Kamińskich. Zgon zgłaszał Michał Neuman, cieśla, 24 lata (ur. 1846 rok!) i Karol Neuman, cieśla 46 lat. Wreszcie dane się zgadzają z poprzednimi i jest nowa informacja o rodzicach.

Co ciekawe, zgadzają się dane rodziców Augusta ze wspomnianym powyżej aktem ślubu z Marianną Busche.

To może wykorzystać ostatnią deskę ratunku: akt ślubu z 1868 roku Augusta Neumana z Marianną Kamińską? Dużo lat po urodzinach Michała, ale może jest to jakaś rodzina? Czytam: August Nejmann v Neümann lat 59 i Mariana Kamińska panna lat 52. No tak z tej mąki chleba nie będzie. Ale akt ładny więc czytam dalej, i jeszcze dalej.

Małżonkowie nowi oświadczają, że nie zawarli żadnej umowy przedślubnej.

Co za nudy, ale dalej robi się ciekawie:

Również oświadczyli, iż dwoje dzieci urodzone tu w Warszawie w Parafii Świętego Krzyża jako to: Michał Józef dwu imion, na dniu 11.07.1852 roku i Antonina Augusta dwóch imion na dniu 7.01.1858, które w przedślubnym pożyciu spłodzili niniejszym aktem małżeństwa za własne przyznają.

Indeksy aktów metrykalnych ślub Neumann Kamińska
Akt ślubu Augusta Neumanna i Maryjanny Kamińskiej

Antonina Augusta rzeczywiście urodziła się w 1858 roku w styczniu, ale nie nie 7. a 17. Natomiast chrzest według ksiąg odbył się 4 kwietnia. Mała różnica, ale stawia pod drobnym znakiem zapytania, czy odnalazłem właściwe akt. Jeszcze można zapisać sobie, że przy akcie byli obecni Franciszek Łabęcki i Albin Lutkowski.

Natomiast z Michałem Józefem początkowo może wydawać się, że jest problem. Podana data to ani rok urodzenia (1846) ani rok spisania aktu (1855). Dopiero doczytanie do końca aktu urodzenia Michała Józefa daje rozwiązanie. Chrzest odbył się pomiędzy jego urodzinami w 1846 rokiem a zapisem w księdze w 1855 roku, właśnie 11.07.1852 roku.

Indeksy aktów metrykalnych Michał Józef Neumann
Akt urodzenia Michała Józefa Neumanna

Przy omawianiu aktu urodzenia Antoniny Augusty wspomniałem, że w akcie brał udział Albin Lutkowski. Był on najprawdopodobniej (najprawdopodobniej, bo brakuje jednego, dwu aktów do 100% pewności, ale pośrednie dowody są wystarczająco mocne) synem siostry przyrodniej Marianny Kamińskiej. Brat Augusta Neumanna, Karol Wilhelm ożenił się z Józefą po pierwszym mężu Lutkowską z domu Fandorowicz. Jej matka nazywała się Franciszka Jaruszkiewicz. Z aktu pierwszego ślubu Józefy wynika, że matka z domu nazywała się Jarosiewicz, ale z drugim mężem Kamińskim mieszkała we wsi Wręcza (parafia Mszczonów obecnie słynna z wodnego parku rozrywki). Natomiast, jak widać powyżej, Marianna Kamińska była córką Franciszki Jarośkiewicz (trzecia oboczność) ze wsi Wręcza. 100% pewności dałyby akty małżeństwa, ale udało mi się odnaleźć jedynie akt urodzenia Marianny Kamińskiej i zgonu jej ojca.

Wywód przodków Michał Józef Neuman
Wywód przodków Michała Józefa Neumana

Indeksy aktów metrykalnych a zawartość aktu

Podejrzewam, że w 90% przypadkach indeks nieszczególnie odbiega od zawartości aktu, atak „podstępne” przypadki zdarzają się bardzo rzadko. Z drugiej strony każdy błąd może spowodować, że dalszą część wywodu przodków czy drzewa robimy komuś innemu.

Dlatego warto czytać akt metrykalny do końca i spisywać wszystkie szczegóły jak imiona i nazwiska wszystkich osób biorących w akcie, ich wiek, zawód, miejsce zamieszkania. Aczkolwiek akurat w omawianym przypadku August Neumann był w kluczowej chwili młynarzem, a nie cieślą i mieszkał na ulicy Szczyglej, a nie Solec, co może znów podważać, że to ten sam August.

Część osób zajmuje się tylko i wyłącznie swoimi przodkami. Jednak, jak widać w przypadku Lutkowskich, warto sięgać do aktów dalszej rodziny, powinowatych, bo tam też mogą się znaleźć istotne informacje na temat poszukiwanych przodków.

Do zilustrowania okolicy, w której żyli hohaterowie tych aktów, użyto obraz: Widok Warszawy od strony Powiśla, ok. 1843 – 1844, autor nieznany, wys.: 65,5 / szer.: 92,0, płótno, olej, znajdujący się w Muzeum Warszawy

1 thought on “Indeksy aktów metrykalnych mogą wprowadzić w błąd”

  1. Aneta Balcerkiewicz

    Jak zwykle świetnie napisane i powinno stanowić lekturę obowiązkową dla tych wszystkich co każdą sugestię zaczynają „to na pewno nie moi”, bo jak się głębiej w drzewie i gałązkach pogrzebie oraz przeczyta dziesiątki lub setki z pozoru kompletnie obcych aktów, to okazuje się, że jednak rodzina. Chodzenie w genealogi tylko głównym pniem to podstawowy błąd.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *