Geografia historyczna ziem dawnej Polski Zygmunt Gloger

Czasami aby dokładnie zrozumieć pewne pojęcia powszechnie używane, należy się cofnąć bardzo daleko w przeszłość. Niedawno zastanowiło mnie skąd się wzięło pojęcie „ziemia”. Dlaczego ziemia liwska jest OK a ziemia wołomińska czy korytnicka to już nie. Szybkie wytłumaczenie jest takie, że ziemia liwska była „jednostką administracyjną” w czasach I Rzeczpospolitej, a ziemia wołomińska nie. Pełne wytłumaczenie znalazłem w książce Zygmunta Glogera „Geografia historyczna ziem dawnej Polski”. Jest to pozycja wydana dość dawno, w 1900 roku, więc w ciągu ostatnich ponad 100 lat nauka mogła poczynić lepsze ustalenia, ale to co tam wyczytałem, mnie przekonuje.
Geografia historyczna ziem dawnej Polski Zygmunt Gloger herby Warszawy

Opola, powiaty i ziemie

Według Glogera te podziały administracyjne wykształciły się w czasach piastowskich. Grupa sąsiadujących ze sobą wiosek i osad była nazywana opolem ze względu, że pola się ze sobą stykały. Obecnym podobnym pojęciem jest gmina. Grupa opól podejmująca razem decyzję na zebraniach – wiecach, była nazywana powiatami (od słów powiadamiać się, wiecować). Wyższy poziom to ziemie – podział tu wywodził się z terytorium z naturalnymi granicami – rzekami, strumieniami, a granica występowała, gdy nie było inne możliwości.
Przykładowo ziemia liwska od ziemi drohickiej i częściowo nurskiej oddzielona jest rzeką Liwiec. Muchawka stanowi dalszą część granicy wschodniej z Podlasiem. Z drugiej strony, rzeczka Osownica stanowi dalszą część granicy z ziemią nurską. Z ziemią warszawską granica przebiegała wzdłuż Rzędzy, a rzeczka Kostrzyń częściowo odgradzała od ziemi czerskiej.

Geografia historyczna ziem dawnej Polski

Książka składa się z trzech części: skondensowanej historii Polski, opisu poszczególnych prowincji, województw i ziem oraz podziału na diecezje i biskupstwa za Piastów i Jagiellonów.
Stosunkowo głęboko zgłębiam historię ziem polskich w XIX wieku, ale wiedzę na temat historii za Piastów i Jagiellonów to mam jeszcze z czasów szkolnych (czyli powiedzenie, że jest niewielka może być pewną przesadą). Dodatkowo, historia jest spisana w inny sposób niż dotychczas spotykałem – główny nacisk Gloger położył na zmiany terytorialne. Więc tą część przeczytałem z dużym zaciekawieniem.
Pozostałe dwie części traktuję bardziej encyklopedycznie i sięgnąłem tylko do wybranych obszarów. Zawierają one nie tylko ciekawe dane statystyczne (np. powierzchnia, ludność), a także dodatkowe informacje historyczne.

Zygmunt Gloger

Zygmunt Gloger urodził się na Podlasiu i większość życia tam mieszkał w majątku Stare Jeżewo gmina Tykocin. Chyba lepiej napisać, że miał tam swoją przystań – będąc niezwykle aktywnym człowiekiem wiele podróżował. Często bywał u swojego przyjaciela Tymoteusza Łukniewskiego właściciela Korytnicy w ziemi Liwskiej. Razem wybierali się na wycieczki połączone z badaniami archeologicznymi.
Gloger najbardziej znany jest z Encyklopedii staropolskiej ilustrowanej, ale należy pamiętać, że był autorem kilku innych książek.

Geografia historyczna ziem dawnej Polski Zygmunta Glogera jest dostępna w Wielkopolskiej Bibliotece Cyfrowej, ale żona kupiła mi w prezencie ładnie oprawiony reprint. Czasami jest do kupienia w księgarniach outletach.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *