Kim byli moi przodkowie, czyli jak dobrze poznać historię swojej rodziny i stworzyć drzewo genealogiczne

Budowa wiaduktów linii średnicowej w Warszawie

Strona główna » Blog » Polkowski Wacław » Budowa wiaduktów linii średnicowej w Warszawie

Koncepcja zbudowania w Warszawie kolejowej linii średnicowej pojawiła się już pod koniec XIX wieku, w 1884 roku. Nie miała ona wtedy szansy na powstanie, szczególnie że od 1876 roku istniała już kolej obwodowa. Nie dość, że ze względów wojskowych car niechętnie patrzył na rozbudowę kolejnictwa w Królestwie Polskim (tzw. taktyka bezdroży), to peryferyjna twierdza Cesarstwa Rosyjskiego nie potrzebowała dodatkowego przelotu wschód-zachód. Rezygnacja z utrzymywania statusu twierdzy po 1909 roku niczego nie zmieniła, a różny rozstaw torów nie ułatwiał sprawy. Plany przygotowane początkowo przez inżynierów Adama Świętochowskiego i Juliana Eberhardta modyfikowane następnie przez profesora Aleksandra Wasiutyńskiego (Wikipedia) czekały na lepsze czasy.

Po odzyskaniu przez Polskę Niepodległości sytuacja uległa diametralnej zmianie. Warszawa stała się stolicą, leżała bardziej centralnie, a szerokość torów unifikowano. Rozbudowa i modernizacja węzła kolejowego w Warszawie stała się rzeczą priorytetową.

Linia średnicowa w Warszawie

18 lipca 1919 została uchwalona ustawa, która upoważniła rząd do wszelkich czynności, związanych z przebudową węzła kolejowego w Warszawie. Ministerstwo Komunikacji przystąpiło do robót na podstawie projektu Aleksandra Wasiutyńskiego z roku 1914, który został zatwierdzony do wykonania.

Całość prac została podzielona na dwie części. Pierwsza to budowa linii średnicowej, trzech dworców i mostu przez Wisłę, a druga budowa stacji rozrządowych i ładunkowych. Na początku planowano wybudowanie dwutorowej linii średnicowej, a następnie miano uzupełnić ją do czterech torów.

W 1921 roku rozpisano konkurs na budowę mostu, dyskutowano o koncepcji na różnych forach, ale w końcu zatwierdzono dokumentację, a samą budowę rozpoczęto w 1924 roku. Trwała ona prawie 10 lat z różnymi perturbacjami, wynikającymi głównie z braku pieniędzy. Linia średnicowa została otwarta 2 września 1933, ale do pełniej jej funkcjonalności było daleko. Przede wszystkim nie była zelektryfikowana, co było niezwykle uciążliwe. Ostatecznie elektryfikację zakończono w 1936 roku. Do wojny nie poprowadzono drugiej nitki torów.

Po wojnie podjęto decyzję odbudowy linii średnicowej w Warszawie od razu z czterema torami. Prace trwały niemal pięć lat: otwarcie odbyło się 23 czerwca 1949 roku. Mimo ciągłej modernizacji, po pół wieku zdecydowano się na dogłębny remont wymagający wyłączenia z linii z ruchu. Jak poważny jest to problem, niech świadczy fakt, że jest to przekładane od wielu lat. W chwili pisania artykułu modernizacja jest planowana na lata 2024-2029.

Wiadukty linii średnicowej

Linia średnicowa w Warszawie biegnie od stacji Warszawa Zachodnia do stacji Warszawa Wschodnia. Odcinek od Zachodniej do stacji Ochota znajduje się w wykopie, następnie biegnie tunelem do stacji Powiśle, dalej nasypem i przez most i znów nasyp. Po drodze jest kilka wiaduktów nad ulicami.

Nie zawsze tak było.

Linia kolejowa biegnąca przez miasto zawsze w jakiś sposób zaburzała tkankę miejską. Schowanie jej w tunelu rozwiązywało problem, ale jest to bardzo drogie rozwiązanie. Taniej jest prowadzić torowisko w wykopie, bo nad nim nie dość, że można jeszcze całkiem niewielkim kosztem przerzucić wiadukty drogowe i kładki dla pieszych, to jeszcze nie zaburza osi widokowych. Natomiast wydaje się, że największą ingerencją jest kolej biegnąca po powierzchni, szczególnie po nasypie.

Plany budowy linii średnicowej zakładały, że w części tory będą biegły nie na nasypie, a na wiadukcie. Od samego początku był zaplanowany ponad 400-metrowy wiadukt rozciągający się od wylotu tunelu do ulicy Solec. Natomiast przez Wybrzeże Kościuszkowskie miało zostać przecięte nasypem.

Wiadukt linii średnicowej na Powiślu
Wiadukt linii średnicowej na Powiślu w Dziesięciolecie Polskich Kolei Państwowych 1918-1928, Polona
Wiadukt linii średnicowej. Przejazd pierwszego pociągu.
Wiadukt linii średnicowej na Powiślu. Przejazd pierwszego pociągu 2 września 1933 roku. Narodowe Archiwum Cyfrowe

W czasie projektowania linii średnicowej Powiśle było dynamicznie przekształcająca się częścią Warszawy. Pomiędzy Mostem Kierbedzia i Poniatowskiego składowisko gruzu i śmieci przekształcono dużym wysiłkiem finansowym w bulwary nazwane Wybrzeżem Kościuszkowskim. Wzdłuż niego powstawały okazałe kamienice (do kamienicy na Czerwonego Krzyża 21/23 przeprowadzili się Pradziadkowie Zaruscy). Część tego terenu została odcięta przez nasypy linii średnicowej i dzisiaj Powiśle ciągnie się do nasypu linii średnicowej zamiast do mostu Poniatowskiego. Linia kolejowa przecięła też gęsto zabudowane tereny. Od otwarcia linii w 1933 roku do elektryfikacji w 1936 roku parowozy były przyczyną wielu uciążliwości dla mieszkańców, a dla obsługi i pasażerów jadących tunelem udręką.

Wiadukt linii średnicowej w Warszawie
Zdjęcie opisane jako Warszawa, ul Solec, a tak naprawdę widok z mostu Poniatowskiego na ul. Kruczkowskiego (wtedy ul. Czerwonego Krzyża) autor: Leon Jarumski, Polona

Władze miasta długo protestowało przeciwko oszpecaniu miasta w ten sposób, ale ostatecznie te zabiegi nic nie dały. Powstał jedynie wcześniej przewidziany wiadukt, który został zaprojektowany przez  Pawła Wędziagolskiego (Wikipedia).

Zdjęcie lotnicze wiaduktu linii średnicowej z serwisu Urzędu Miasta Warszawy 1935 rok
Zdjęcie lotnicze wiaduktu linii średnicowej z serwisu Urzędu Miasta Warszawy 1935 rok. Szczególnie dobrze widoczne przęsła wiaduktu za Szpitalem Czerwonego Krzyża dzięki rzucanym cieniom.
Wiadukt linii średnicowej nad ulicą Solec
Wiadukt linii średnicowej nad ulicą Solec w Dziesięciolecie Polskich Kolei Państwowych 1918-1928, Polona
Uszkodzony wiadukt nad ul. Solec, Muzeum Warszawy

W trakcie II wojny światowej linia średnicowa uległa znacznym zniszczeniom. Po wojnie szybko podjęto decyzję odbudowy, ale chciano jednocześnie rozbudować linię, dodając drugą parę torów. Wiaduktu nie odbudowano w pełnej formie: zostawiono jedynie pojedyncze wiadukty nad ulicami. Miejscami zastąpiono je nasypem (na nasypie zbudowano stację Powiśle), a na tyłach Szpitala na Czerwonego Krzyża nasyp wykonano tylko po stronie Mostu Poniatowskiego.

Budowniczowie linii średnicowej w Warszawie

W opisach budynków, budowli zwykle przywołuje się osoby, które stworzyły koncepcje: projektantów, architektów, ale rzadko wspomina się o tych, którzy to zrealizowali.

budowa wiaduktu kolejowego Echo Warszawskie 27 lutego 1924 rok.
Budowa wiaduktu kolejowego Echo Warszawskie 27 lutego 1924 rok

Tunel linii średnicowej w Warszawie wykonała firma Fr. Martens i Ad Daab (sprawozdanie z budowy), most wybudowała firma K. Rudzki i S-ka (wikipedia) a wiadukty firma Żelazo-Beton, którym jednym z właścicieli był Pradziadek Wacław Polkowski.

Wiadukty są wpisane do Gminnej Ewidencji Zabytów (zabytki Warszawy), ale jest pewna szansa, że zostaną objęte pełniejszą ochroną jak kilka innych budów Pradziadka.

Widok z wiaduktu jeszcze przed oddaniem do użytkowania.
Widok z wiaduktu jeszcze przed oddaniem do użytkowania. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *