Akta personalne w Centralnym Archiwum Wojskowym

Z księgi Ciotki można wysnuć wniosek, że Polkowscy w Rosji stworzyli klan trzymającego się razem rodzeństwa. Moi Prapradziadkowie Bolesław i Kajetana Polkowscy mieli co najmniej 10ro dzieci. Niestety, mimo sprawdzenia ksiąg metrykalnych z parafii Sereje (folwark Burluny), jak i parafii Grajewo (folwark Kurejwa), nie udało mi się jeszcze zdobyć wszystkich aktów metrykalnych ich dotyczących. Wydaje się, że trójka zmarła w młodości: Bronisław (ur. ok. 1864 r., zm. 27 marca 1868 r. Burluny), Emilia Celina Maryja (ur. 25 września 1867 Burluny, zm. roku 25 marca 1868 r. Burluny) oraz Jan (ur. 10 lipca 1870 r. Kurejwa; zm. brak danych). Dojrzałego wieku dożyły dwie córki, których daty urodzenia znam tylko z rodzinnej tradycji i nie jestem co do nich przekonany: Stanisława (ur. podobno w 1855 r.) oraz Maria (ur. podobno w 1869 r.). Natomiast na temat synów udało mi się zebrać całkiem pokaźną dokumentację: mój Pradziadek Wacław Polkowski urodzony 23 października 1871 roku w dworze/folwarku Kurejwa (w tradycji rodzinnej: Korejwa) miał jeszcze 3 starszych braci: Wincentego Ignacy Bolesław (ur. 23 września 1860 w Burlunach), Karola (ur. 24 października 1862 – zm. 19 grudnia 1934 r. w Warszawie), Mieczysława (ur. 26 maja 1868 w Burlunach).

Bracia Polkowscy: Wincenty Karol Mieczysław Wacław
Bracia Polkowscy: Wincenty Karol Mieczysław Wacław

UWAGI

Kilka lat po mojej wizycie Centralne Archiwum Wojskowe uruchomiło wyszukiwarkę. Teraz w domu można sprawdzić, czy jest po co wybierać się do Archiwum.

Od kwietnia 2015 CAW znajduje się w strukturach Wojskowego Biura Historycznego.

Carscy Oficerowie

Karol i Mieczysław byli oficerami w Armii Imperium Rosyjskiego, a po odrodzeniu Państwa Polskiego wstąpili do Polskiej Armii, gdzie założono im akta personalne. Akta te oraz wniosek o Medal Niepodległości zachowały się w Centralnym Archiwum Wojskowym, z których można wyczytać bardzo, ale to bardzo dużo informacji o nich. Jak dużo można przeczytać poniżej.
Natomiast, ze zdumieniem w aktach personalnych wyczytałem, że Karol i Mieczysław napisali, że urodzili się w Kurejwie. Dlaczego ze zdumieniem? Według tego zapisano w księgach parafialnych w Serejach, że Mieczysław urodził się w Burlunach. Także najstarszy brat: Wincenty urodził się w Burlunach. To dlaczego środkowy — Karol — miałby się urodzić w Kurejwie? Przecież tam rodzili się dopiero Jan i Wacław. Ciekawe, z czego wynikała ta rozbieżność?
I „z reporterskiego obowiązku” przytaczam, że w księdze Ciotki o Polkowskich błędnie jest przytoczona data urodzin jej dziadka Mieczysława.

Akta personalne Karola Polkowskiego

Jak wspomniałem, w Centralnym Archiwum Wojskowym zachowały się akta personalne Karola Polkowskiego. Niestety, nie zapisałem sobie numeru sygnatury, a ze względu na drastyczną podwyżkę reprodukcji w CAW-ie nie zamówiłem żadnej kopii (CAW na kopiach dokumentów umieszcza numer sygnatury). Według tych akt Karol ukończył 7 klasową szkołę realną w Smoleńsku, a następnie 2 kursy Politechniki w Rydze, po których 30 grudnia 1888 roku jako ochotnik wstąpił do 18. pułku piechoty.
Okazuje się, że można jeszcze rozszerzyć informacje o studia, ponieważ Karol był członkiem korporacji akademickiej Welecja, w której archiwum zachowały się informacje, że Karol był studentem Wydziału Mechanicznego w latach 1884-88 i Wydziału Rolniczego w roku 1888.
Dalej z akt personalnych z CAW-u można prześledzić karierę w Armii Imperium Rosyjskiego: 25 sierpnia 1889 r. Kijowska Szkoła Wojenna, 5 września 1889 r. Moskiewska Szkoła Wojenna, 5 sierpnia 1891 r. podporucznik odkomenderowany do 3. brygady polowej, 25 lipca 1895 r. porucznik, 19 lipca 1898 r. nadkapitan, 10 sierpnia 1910 r. podpułkownik. 16 lipca 1914 roku został mianowany na dowódcę dywizjonu taborów haubicznych (org. dowódca mortirnego parkowego dywizjonu), a 27 kwietnia został awansowany na pełnego pułkownika. Po podpisaniu Traktatu Brzeskiego udał się do Winnicy, gdzie cały czas przebywała rodzina. Ze względu na chorobę teścia nie mogli się od razu udać do Polski, a 5 maja 1919 roku został aresztowany przez bolszewików i przebywał w więzieniach w Winnicy, Kijowie i Moskwie, a następnie w obozie koncentracyjnym. 9 stycznia 1920 roku wrócił do Warszawy wraz z innymi zakładnikami i od razu starał się o wstąpienie do Wojska Polskiego. Niestety ze względu na podeszły wiek nie został przyjęty.

Akta personalne Mieczysława Polkowskiego

Akta personalne płk Mieczysław Polkowski
płk Mieczysław Polkowski – źródło archiwum domowe

Dokumenty Mieczysława Polkowskiego przeglądałem za pierwszym razem, jak byłem w CAW-ie i zamówiłem z nich odbitki kserograficzne (wtedy po 2 zł za stronę). Dzięki temu mam i akta personalne (AP 7016) oraz włączony w nie wniosek o Medal Niepodległości — czyli poznałem zarówno przebieg kariery wojskowej, jak i pracy niepodległościowej po Traktacie Brzeskim.
Do Armii Imperium Rosyjskiego wstąpił jako ochotnik w lipcu 1889 roku — pół roku po starszym bracie Karolu. Przez 2 tygodnie był w galicyjskim pułku piechoty (to chyba tzw. unitarka), a potem od 1 sierpnia 1889 r. do 1 września 1891 r.uczył się w Kijowskiej Szkole Wojennej. Następnie, do 1914 służył w Abchaskim pułku piechoty, dowodząc kolejno plutonem, kompanią i batalionem. W czasie służby w tym pułku roku walczył w całej wojnie rosyjsko-japońskiej. W czasie I wojny światowej był dowódcą baonu w 304 Nowogrodzko-Siewierskim pułku piechoty i 4 lutego 1915 roku był kontuzjowany w głowę i lewe ramię i pozostawiony na polu bitwy dostał się do niewoli niemieckiej. Wyszedł z niej 15 lipca 1918 r. i udał się do rodziny przebywającej w Homlu.
Dalsze losy są opisane we wniosku do Medalu Niepodległości: od 1918 roku był Przewodniczącym Kierownictwa Miejscowego Harcerstwa Polskiego w Homlu i jednocześnie współdziałał z placówką POW. 7 lipca 1919 roku został aresztowany przez bolszewików i skazany na karę śmierci. Na szczęście, wyrok nie zostaje wykonany i został osadzony w więzieniu Butyrskim w Moskwie. Po wymienieniu jako zakładnik, wrócił do Polski i wstąpił do Wojska Polskiego, w którym służył do 1922 roku, gdy przeszedł w stan spoczynku. W Wadowicach zakłada i prowadzi hufiec harcerski, a po przeniesieniu do Łodzi bierze czynny udział w pracy harcerskiej, w charakterze członka Komendy Chorągwi i Zarządu Oddziału w stopniu Harcmistrza.

Polscy zakładnicy w sowieckich obozach koncentracyjnych

W aktach personalnych obu braci są sformułowania, że byli wymienieni jako zakładnicy, a wcześniej przebywali w bolszewickich obozach koncentracyjnych. O ile pojęcie GUŁAGU było mi znane, to „koncłag” był dla mnie pojęciem nowym — byłem przekonany, że NKWD raczej rozstrzeliwała kogo się dało, a nie stosowała obozów pracy przymusowej. A jednak znów się okazałem ignorantem i źle oceniałem system komunistyczny — już od 1918 roku nie zawsze bezmyślnie mordowali, ale także myśleli o budowie gospodarki socjalistycznej.

Published by Maciej A. Markowski

Maciej Adam Markowski - z wykształcenia doktor nauk technicznych, przez większość swojej pracy zawodowej zarządzał marketingiem w korporacjach, a z zamiłowania historyk rodziny. Członek Polskiego Towarzystwa Genealogicznego i członek zarządu Warszawskiego Towarzystwa Genealogicznego.

Join the Conversation

11 Comments

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

  1. Chce zapytać czy w zborach centralnego Archiwum Wojskowego znajdują się dane personalne Dyrekcji Okręgu Korpusu z lat 20 tych XX w. w Poznaniu!Interesuje mnie moja matka Maria Genge,która będąc młoda dziewczyną służyła w DOK w kancelarii tajnej!Czy pozostał jakiś zapis o niej?
    Z poważaniem
    Bożena Kaczmarska

    1. Nie jestem pracownikiem Archiwum, więc nie wiem czy te akta są. Trzeba napisać do Archiwum. Natomiast wyszukiwarka pokazuje, że znajdują się tam akta Pawła Genge ur. 1898-01-28 oraz Ignacego ur. 1883-07-11.
      Proszę skontaktować się z Archiwum.
      Pozdrawiam
      Maciej Markowski

  2. Chciałabym poznać historię mojego dziadka Jana Krawczyka urodzonego 01.03.1901 w Ścięgnach (woj. tarnobrzeskie), który był plutonowym w Wojsku Polskim i otrzymał Medal Pamiątkowy za wojnę 1918 – 1921 oraz Medal Dziesięciolecia Odzyskania Niepodległości. Posiadam legitymację wydaną przez Ministerstwo Spraw Wojskowych nr 16/37. Legitymacja ewidencyjna PKU Wierzbnik wydana 07.07.1937 r.
    Nie znam przebiegu służby wojskowej, ani okoliczności śmierci 19.03.1943 r. w Tarłowie. Nie wiem, od czego zacząć poszukiwania informacji, a nikt z członków rodziny Dziadka nie żyje. Wiem tylko, że został zamordowany za pomoc Żydom i wiem też, że został zamordowany przez Polaków.

    1. Należy napisać/zadzwonić do Centralnego Archiwum Wojskowego i podając informacje o odznaczeniach się zapytać, czy mają w indeksach. Jeżeli tak, to najprawdopodobniej bez wizyty w Rembertowie się nie obędzie.
      Jeżeli chodzi o okoliczności śmierci mogą być informacje w Archiwach IPN, ale tam nigdy nie szukałem i w najbliższym czasie się nie wybieram, więc nie wiem jak to praktycznie wygląda.

      1. Serdecznie dziękuję, to już coś. Za późno się za to wzięłam, wiem. Ci coś mogli wiedzieć, nie żyją. Ale może….
        Dziękuję Halina Zalewska

        1. Chyba nie znam osoby zajmującej się genealogią, która kiedyś by nie stwierdziła tego samego. Warto też spróbować poszukać w gazetach, ale to może być bardzo trudne ze względu na popularność nazwiska.
          Życzę owocnych poszukiwań
          Maciej Markowski

    1. Panie Andrzeju,
      poszukiwania przodków to czasami świetny trening intelektualny, w wielu wypadkach wymagający jednocześnie analitycznego i syntetycznego myślenia. Oczywiście nie mam ma myśli takich trywialnych genealogicznych czynności jak udanie się do archiwum i sięgnięcie po opracowane teczki czy wyszukanie osoby w Genetece. Natomiast wymyślenie, gdzie na temat kogoś mogą znajdować się informacje i połączenie ich w całość z innymi strzępkami informacji – to jest coś fascynującego. W warstwie osobistej, może nawet porównywalne do Pańskich raportów? Chyba przesadziłem :)
      Pozdrawiam