Jak znaleźć parafię przodków znając nazwę wsi

Odnajdując akt ślubu lub zgonu mamy nadzieję, że podano tam informacje o dacie i miejscu urodzeniu interesujących nas osób. Zdarza się, że jest tam podana tylko nazwa wsi, bez nazwy parafii, a bez tego nie wiemy gdzie szukać kolejnego aktu. Odnalezienie właściwej parafii czasami nie jest takie proste, chociażby ze względu na błędy w zapisie wsi czy trudność w odczytaniu jej nazwy z bazgrołów w akcie. Ponadto, na przestrzeni lat wsie były wchłaniane do miast czy innych większych wsi, a także były opuszczane przez mieszkańców, oraz zmieniały nazwy. W każdym bądź razie nie znajdują na dzisiejszych mapach a i Google czasami nic o nich nie wie. Żeby było jeszcze trudniej, zasięg terytorialny parafii, w których odnotowywano interesujące nas zdarzenia również się zmieniał. W miarę wzrostu liczby ludności erygowano nowe parafie, a niektóre świątynie płonęły, popadały w ruinę, były likwidowane (np. Zniesione kościoły i klasztory rzymsko – katolickie w diecezji łuckiej, żytomierskiej, kijowskiej i kamienieckiej), a parafianie chodzili do innego kościoła. Więc jak znaleźć parafię znając nazwę wsi?

Jak najszybciej znaleźć parafię

Dla mnie najłatwiej jest znaleźć parafię używając wyszukiwarki Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Został on wydany w latach 1880-1914 i dzięki zabiegowi dodania członu „innych krajów słowiańskich” obejmuje terytoria wszystkich zaborów. Problem pojawia się, gdy nie jesteśmy w stanie podać dokładnie nazwy wsi, bo wyszukiwarka na nic nie wskaże. Ze względu na obfitość opisów przeszukiwanie kolejnych stron, nie jest w tej formie wygodne, a nie opisano na jakie litery rozpoczynają się hasła w poszczególnych tomach. Chcąc korzystać z indeksu haseł słownika warto skorzystać z opisu w Wikipedii.
Słownik geograficzny zawiera wiele informacji na temat opisywanych miejsc, między innymi nazwiska właścicieli. Występowanie danego nazwiska można również sprawdzić we wspomnianej na początku wyszukiwarce.

Pomocna może być również wyszukiwarka Korona w II połowie XVI wieku, Przestrzenna baza danych autorstwa Instytutu Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracowni Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.

Zestawienia tabelaryczne

Czasami trudno się domyśleć co autor miał na myśli bazgrząc nazwę wsi. W takim przypadku bardziej pomocne mogą się okazać zestawienia tabelaryczne. Dla obszaru Królestwa Polskiego mamy dwa z różnych różnych:
Tabella miast, wsi, osad, Królestwa Polskiego, z wyrażeniem ich położenia i ludności, alfabetycznie ułożona w Biórze Kommissyi Rządowćy Spraw Wewnętrznych i Policyi. Wydany w 1827
Tom 1 A-Ł
Tom 2, litery M-Z

Skorowidz Królestwa Polskiego czyli Spis alfabetyczny miast, wsi, folwarków, kolonii i wszystkich nomenklatur w guberniach Królestwa Polskiego, z wykazaniem: gubernii, powiatu, gminy, parafii, sądu pokoju lub gminnego, oraz najbliższej stacyi pocztowej, wraz z oddzielnym spisem gmin podług najświeższej ich liczby i nazwy ułożony, wykazujący: odległość każdej danej gminy od miasta powiatowego i sądu swojego gminnego; czy i jakie znajdują się w gminie zakłady fabryczne lub przemysłowe, szkoły itp. oraz ludność każdej gminy, obejmujący także podział sądownictwa krajowego świeżo urządzonego z roku 1877
Tom 1 Litery A-P
Tom 2 Litery O-Z

Spis miejscowości wchodzących w skład danej parafii w Diecezji Lubelskiej i Guberni Siedleckiej w latach 1870, 1902, 1939, 2011 możemy znaleźć na stronach Lubgensu.

Szukającym w zaborze austriackim przyda nam się Najnowszy skorowidz wszystkich miejscowości z przysiółkami w Królestwie Galicyi, Wielkiem Księstwie Krakowskiem i Księstwie Bukowińskiem z uwzględnieniem wszystkich dotąd zaszłych zmian terytoryalnych kraju wydany w roku 1917 w jednym tomie, a dla zaboru pruskiego Gemeindelexikon für das Königreich Preußen

Z pozycji nie dostępnych w Internecie bardzo przydatny jest „Regestr diecezjów” Franciszka Czaykowskiego, czyli właściciele ziemscy w Koronie 1783-1784. Niestety, nie spisano w nim wszystkich parafii ziem polskich z tamtego okresu.

Mapy

Gdy wydaje się nam, że wiemy mniej więcej gdzie znajdowała się wieś, możemy spróbować poszukać jej na mapie, a następnie znaleźć najbliższy kościół parafialny. Dużo map z różnych okresów znajduje się w bibliotece cyfrowej Biblioteki Narodowej Polona. Na przykład, bardzo dokładna Topograficzna karta Królestwa Polskiego z roku 1839, Mapa Królestwa Polskiego: na podstawie najnowszych źródeł z roku 1903, Szczegółowa mapa okolic Warszawy z 1914.

Gdy w parafii nie znajdziemy poszukiwanych aktów

Brak poszukiwanych dokumentów w parafii do której należała wieś, wcale nie oznacza, że źle odcyfrowaliśmy nazwę miejscowości czy przypisaliśmy do niewłaściwej parafii. Bowiem nie zawsze uczęszczano do swojego kościoła. Czasami inny był bliżej lub łatwiej dostępny. Na przykład, do kościoła po drugiej stronie rzeki chodziło się zimą po lodzie lub w pełni lata przepływało łódka, a podczas przyboru wody wiosną i jesienią stawał się on niedostępny, więc wybierano inny. Przy czym łatwiej dostępny kościół po drugiej stronie rzeki wcale nie musiał być kościołem parafialnym danej wsi. Też się Zdarzało, że kobiety jeździły do swojej matki lub teściowej na czas porodu i tam chrzczono noworodka. No i były, wspomniane już na początku, przerwy w działaniu parafii. Z tych powodów warto zajrzeć na stronę parafii, gdzie może być opisana jej historia oraz wrócić do Słownika geograficznego Królestwa Polskiego, z którego często możemy się dużo dowiedzieć o historii świątyni.

Po opublikowaniu artykułu Izabela Ziółkowska-Balewska napisała na Facebooku:
Na stronie www.westpreussen.de w zakładce Ortsverzeichnis znajdzie nam miejscowość po polskiej i niemieckiej nazwie, również w kilku wersjach jeśli nazwa się zmieniała. Wtedy tam mamy podane : parafia katolicka i protestancka, Usc, położenie na mapie z XIX wieku i na Google maps oraz gdzie się dane księgi znajdują – w jakim archiwum, urzędzie czy zniszczone -dla obszaru Prus Zachodnich -polecam

Dziękuję.

2 komentarzy na temat “Jak znaleźć parafię przodków znając nazwę wsi

Dodaj komentarz